Trong một buổi giảng về bài Kinh Pháp Cú, Sư Pháp Định chia sẻ bài kệ:
“Ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ ý tạo.
Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau, như bánh xe bò kéo.”
Để minh họa một ý nhỏ cho lời dạy này, Sư kể về câu chuyện ba con cá bị bắt trong một chiếc rọ: Một ngày kia, có một ngư phủ bắt được ba con cá và nhốt chúng vào rọ trên thuyền. Mỗi con có một cách suy nghĩ và hành xử khác nhau trước nghịch cảnh.
🔹Con cá thứ nhất nghĩ:
"Ta sẽ chết. Đây là nghiệp ta phải trả. Số phận đã định, ta không thể làm gì khác."
Nó chấp nhận số phận trong tâm thế cam chịu, không hành động, và kết cục bị đem đi làm thịt.
🔹Con cá thứ hai thì phản ứng dữ dội:
"Ta không chấp nhận chết. Phải vùng vẫy thoát khỏi rọ ngay lập tức - đôi khi tạo ra các ác nghiệp mới do sự không hiểu biết đúng đắn”.
Nó cố gắng nhảy ra nhưng không thành, lại bị người đánh cá để ý, đập chết ngay lập tức.
🔹Con cá thứ ba thì suy nghĩ chín chắn hơn:
"Ta tin vào nghiệp và quả của nghiệp, nhưng nếu nghiệp chưa trổ, ta vẫn có thể thay đổi bằng chánh niệm và hành động khéo léo."
Nó quan sát, giữ tâm bình tĩnh, chờ đợi thời cơ. Khi gió mạnh làm thuyền nghiêng, chú cá tận dụng lực nghiêng đó, dồn sức nhảy ra khỏi rọ và thoát thân.
Sư kết lại bằng bài kệ (173):
“Ai dùng các hạnh lành, Làm xóa mờ nghiệp ác, Chói sáng rực đời này, Như trăng thoát mây che.”
Bài học rút ra:
Nghiệp đã gieo thì sẽ trổ, nhưng khi quả chưa đến, ta vẫn có thể chuyển nghiệp bằng thiện pháp, trí tuệ và hành động đúng lúc.
Người cam chịu sẽ bị nghiệp dẫn đi không phương hướng.
Kẻ hấp tấp, phản ứng thiếu trí tuệ dễ rơi vào tai họa nặng hơn.
Người biết giữ tâm, hành trì và chờ đúng thời, sẽ có cơ hội chuyển nguy thành an.
